ANA-INES

Tot aan de maan en terug...

WALK UNAFRAID

Een muzikaal intermezzo

As the sun comes up, as the moon goes down
These heavy notions creep around
It makes me think
Long ago I was brought into this life, a little lamb
A little lamb
Courageous, stumbling
Fearless was my middle name
But somewhere there I
Lost my way
Everyone walks the same
Expecting me to step
The narrow path they've laid
They claim to

(chorus)
Walk unafraid
I'll be clumsy instead
Hold my love me or leave me
High

Say "keep within the boundaries if you want to play"
Say "contradiction only makes it harder"
How can I be
What I want to be?
When all I want to do is strip away
These stilled constraints
And crush this charade
Shred this sad masquerade
I don't need no persuading
I'll trip, fall, pick myself up and

(repeat chorus)

If I have a bag of rocks to carry as I go
I just want to hold my head up high
I don't care what I have to step over
I'm prepared to look you in the eye
Look me in the eye
And if you see familiarity
Then celebrate the contradiction
Help me when I fall to

R.E.M.

POPCULTUUR

Dat filosofen er wel eens naast kunnen zitten, heeft de geschiedenis al meerdere malen duidelijk gemaakt. Dat er onder hen denkers zijn met een sterke neiging het verleden te verheerlijken of een terugkeer naar oude waarden, valt ook niet onder stoelen of banken te steken. Meerdere mensen hebben wel eens last van heimwee naar (betere) tijden. De goede oude tijd zeker?

Zo is ook de aanval van Roger Scruton in zijn boek "Waarom cultuur belangrijk is" ten opzichte van de hedendaagse pop- en televisiecultuur niet mis te verstaan. "[Zij] zal altijd een steriele kracht blijven, waar niets dan een verstrooiende impuls van uitgaat. Uiteindelijk zal ze, net als de televisie, haar aanhangers verliezen of die reduceren tot een zombie-achtige toestand die hen van het verleden van de mensheid isoleert."

Laten we lekker uit het oog verliezen dat de geschiedenis reeds een hele hoop rommel en kleine garnalen heeft uitgewist. Sommigen terecht, anderen hadden we misschien niet onder het stof mogen laten vergaan. Getuige hiervan de sterke verfilming van "Revolutionary road", naar een roman van Richard Yates. En wees nu eerlijk, Radiohead, Coldplay, en vele anderen die hier op een hoopje gegooid worden als verderfelijk? (Ondertussen wordt er een concert van The Boss op televisie uitgezonden.) Nou, even lekker postmodern, ieder zijn mening zeker? Wat zou Mozart vandaag de dag spelen? Verstrooiing om na te denken...

DENKEN OVER ZIEL

Laten we dit jaar, als een laat voornemen, teruggaan naar de kern van de dingen. Een manier van leven, gericht op een bewuste omgang met onszelf en onze wereld. Wat we denken, en wat we zeggen in het publieke en private domein van het leven.

Les een: geen Plato, nog niet, maar even denken over wat we zeggen en schrijven. Dat leidt ons onvermijdelijk tot taalfilosofie. Wie anders dan Wittgenstein? Gevangen tussen ijs en aarde, tussen perfectie en wat mensen rest...

ANA-INÈS

TIJD EN ONTMASKERING

Pure del Cielo intelligenze eterne,
che vera scuola a ben amare aprite,
udite, angeli, udite il pianto mio,
e se la Verità dal Sole eterno
tragge luce immortale, e a me lo scopre,
fate che al gran desio rispondan l'opre.

Tu del Ciel ministro eletto
non vedrai più nel mio petto
voglia infida, o vano ardor.
E se vissi ingrata a Dio,
tu custode dei cor mio
a lui porto il nuovo cor.

Georg Friedrich Händel, Il trionfo del tempo e del disinganno

DE WERELD EEN REIZIGER

"Ik leefde zonder een cent, ik had nog wat kunst en steeds als het water me aan de lippen stond, verkocht ik wat, en toen het helemaal niet meer ging ben ik naar The Sunday Times gegaan. Maar al die tijd bleef ik gefascineerd door nomaden - het leek mij dat het nomadisme een oplossing bood voor allerlei filosofische en metafysische problemen, het heeft te maken met de joodse identiteit, met het monotheïsme... je kunt zeggen dat alle nomadische volkeren proto-monotheïsten zijn... de ene God, die de Weg is... Ik ben de Weg de Waarheid en het Leven... en als je dan met nomaden zwerft beginnen die dingen pas goed tot je door te dringen... er is zoveel in het Oude Testament dat is ontleend aan het technische vocabulaire van de migratie... Pasen (Passover) is op zichzelf een migratieroute in het klein... ongedesemd brood is nomadenbrood... het hele Oude Testament komt in zekere zin neer op een dialoog tussen God en de kinderen van Israël... twee mogelijkheden worden steeds opengehouden... vestiging in het land van koren en wijn, dus de grond bebouwen... of trekken naar het land van melk en honing... dus zwerven met kuddes."

Bruce Chatwin in gesprek met Cees Nooteboom in De wereld een reiziger

ALL GOD'S CHILDREN CAN DANCE

Sinterklaas komt eraan. Met of zonder kruis op zijn mijter. Maria en Jozef gaan binnenkort op weg naar Betlehem, alwaar Jezus zijn opwachting zal maken. De winter heeft zijn intrede gedaan in het land. Tijd om warmere oorden op te zoeken. Zoals misschien de filmzalen. Of een baksken vol met stro. All god's children can dance is er misschien eentje om te bekijken. Het verhaal is losjes gebaseerd op een verhaal uit de bundel After the quake van Haruki Murakami.

In All God's children can dance, gaat de vaderloze Kengo op zoek naar zijn vader en naar zijn eigen identiteit. Zoeken naar antwoorden in een web van tradities en culturen. Zoals in de meeste romans van Murakami, speelt deze zoektocht zich af tussen droom en werkelijkheid. Vaak onmogelijk te leven in de vervreemdende wereld waarin we leven. Debuterend reigsseur Robert Logevall speelt hier met mooie beelden en surrealistische effecten op in. Misschien de aanzet voor een filmische hype. Laat maar komen.

"Als je niet weet wie je bent,
hoe kun je jezelf dan geven?
Als je leven een droom is,
hoe word je dan wakker?"

BOEDDHA'S GLIMLACH

Het is frappant hoe weinig besef mensen hebben van hun eigen cultuur. Om nog maar te zwijgen van andere culturen. Velen voelen zich - in hun spirituele tocht - aangetrokken tot het boeddhisme (lekker exotisch) of zelfs tot de islam (lekker dogmatisch). Hun eigen joods-christelijke, hellenistische cultuur is te vrijblijvend, te wereldvreemd, te belerend, te repressief, gewoon te. Een antwoord daarop: lees gvdmm uw klassieken en weet waarover u praat.

Edoch dit even terzijde. In Bozar loopt reeds geruime tijd de tentoonstelling Boeddha's glimlach, een retrospectieve van het Koreaans Boeddhisme. En ja, boeddhisme en christendom hebben vele parallellen, maar ook cruciale verschillen. Een totaal verschillende benadering van de menselijke persoon en misschien zelfs belangrijker een totaal verschillende benadering van de werkelijkheid in zijn geheel. Opgaan in de leegte is niet zo evident voor een westerling die zijn subject-zijn juist te volle wil ontplooien.

En toch fascineert het boeddhisme. Vooral de vertwijfelde bodhisattva spreekt sterk aan. Een totaal menselijk beeld van een tot god verheven mens. Wat doet terugdenken aan de laatste woorden van Jezus aan het kruis...

HET BESCHRIJF

Schrijvers als helden. Het klinkt belachelijk, zeker als we helden zien als mensen die bijzondere daden verricht hebben. Mensen redden uit een of andere penibele situatie. Superhelden redden de hele wereld uit haar ondraaglijk lijden. Werk genoeg denk je dan. En schrijvers? Die zitten toch maar achter hun leeg scherm en vullen het met woorden. Niets opzienbarend. En zeker geen reden tot een of ander heldendom.

En toch voelde ik me als een kind dat geconfronteerd werd met een held. Cees Nooteboom in hoogst eigen persoon. Enige probleem, van deze held heb ik nog niets gelezen. Bij deze zal dit spoedig veranderen. Een kleine bibliografie en de bibliotheek kan weer aangevallen worden. Nooteboom is een held voor iemand anders, maar die zag het niet zitten om hem lastig te vallen met onbeduidende vragen. Spijtig, want in mijn kortstondige ontmoeting liet hij zich kennen als een zeer aimabele man. Een held van een andere orde. De nachten lijken niet meer zo eenzaam...

SIMON'S CAT

Een klein tussendoortje over katten en liefde...

ZWART/WIT

Door het oog van de lens. Voor velen onder ons is het beeld op de wereld, het beeld via de beeldbuis of dagbladen. Niets mis mee, want het kan onze blik verruimen. Afrika komt duizelingwekkend dichtbij door het oog van de lens. De genocide in Rwanda, de hongersnood in het oosten van Afrika, de oorlog in Irak - live te volgen via CNN. Je moet zelf niet meer in de gevarenzone treden om het allemaal mee te maken. Gewoon achterover geleund in je zetel (en om het helemaal af te maken, met chips en een drankje, of tijdens het ontbijt).

Cinema Zed stelde een reeks documentaires samen met beelden van de mensen achter de camera's. In hoofdzaak fotografen, die vaak verdwijnen achter hun foto's. Ongemakkelijk en sterk ontnuchterend waren de documentaire The Death of Kevin Carter en Black + White. De eerste handelt over Kevin Carter en zijn dubieuze foto waarmee hij de pullizerprice in de wacht sleepte. De hongersnood in Afrika kreeg opnieuw een prangend gelaat. Nog meer greep de documentaire Black + White me naar de keel. Hierin volgt Zam Salim de fotograaf David Gillanders op zijn reis naar Oekraïne voor een zoektocht naar de rioolkinderen uit een eerdere reportage. Hier wordt inderdaad niet gesproken over God of kunst. Hier wordt gesproken over de dagelijkse strijd van mensen om te overleven. Eten, onderdak, veiligheid. Primaire behoeften die voor velen onvervuld blijven.

Is het pervers om pas doorheen deze beelden te beseffen dat we het hier goed hebben? Dat we door onnodige ruzies en kleinzieligheden mensen afstoten in plaats van elkaar te helpen in onze kleine(-re) strijd om te overleven? Of is dit te pastoraal?

LIBERA ME

Er is iets mis met een bepaalde vorm van zinsbegoocheling en datering. Zo is het jaren de traditie (geweest) om rond Pasen Parsifal van Wagner te programmeren. Dit jaar deed onze koninklijke nationale opera de Munt er nog een schepje bovenop. Rond allerheiligen - u kent het hopelijk toch nog - een requiem. Hopelijk is het een eenmalige programmering, maar je weet nooit.

Niet dat het requiem - van Verdi - niet mag. Maar laten we eerlijk zijn. Het geloof kwijnt weg, de menselijke samenhang ook. En onze schrik voor de dood groeit stilaan uit tot ongehoorde proporties. De dood is steeds het andere, en niet ik. Een schandaal dat de menselijke existentie in vraag durft te stellen. En met deze existentie wankelt vaak ook het mogelijk geloof in God.

En laat nu juist Verdi een openheid hebben. Een openheid die agnosten typeert. Een intellectuele eerlijkheid. Ik kan er niets over "weten", maar sluit het bestaan van God, een godheid, niet bij voorbaat uit. Het lezen van Immanuel Kant heeft al vele mensen gered of tot andere inzichten gebracht.

Een requiem waarin de twijfel centraal staat. 'Libera me', het laatste deel van het requiem, laat dit duidelijk zien (horen). Een deel in zeven bewegingen. Afgrijzen (Libera me), zoeken naar evenwicht (tremens factus), paniek (dies irae), eenheid van het ontroostbare individue en de lijdende collectiviteit (requiem aeternam), strijd (libera me), jammeren/aanklacht en eindigend in een smeekbede (en angst). De kwellende twijfel blijft, de menselijke machteloosheid, angst en onzekerheid. En God zwijgt?

ELEGY

In 1986 schreef H.S. Kushner het boek When all you've ever wanted isn't enough, waarin hij dieper ingaat op de problematiek van de zin van het leven. Ik weet, een zwaar beladen onderwerp. Maar ieder van ons houdt zich wel op een of andere manier bezig met deze vraagstelling. Sommigen worstelen ermee, anderen vluchten er onvoorwaardelijk van weg. 1986 en 2008 liggen ver uit elkaar. Misschien ver genoeg om de pijnlijke vaststellingen uit het boek ter harte te nemen.

"Als we denken dat het leven pas goed is wanneer we (dat) hartzeer weten te vermijden, lopen we gevaar daar op den duur zo goed in te slagen dat we helemaal niets meer voelen, dus ook geen vreugde, geen hoop, geen eerbiedig ontzag. We zullen emotioneel verdoofd raken. We zullen gewend raken aan een leven binnen enge gevoelsgrenzen en het feit accepteren dat ons leven weinig hoogtepunten zal kennen, in ruil voor de zekerheid dat er ook geen dieptepunten zullen zijn, geen pijn of verdriet, alleen een voortdurende sleur, de ene grijze dag na de andere. Door onze angst om te lijden zullen we de kunst van het afstand nemen zo goed leren verstaan dat onze gevoelens door niets meer worden geraakt."

Wat rest zijn onrustige zielen, verdwaald in het bos der mensheid. Wat onderscheidt ons dan nog van het zuiver biologische aspect, van het dierenrijk? En wat te doen als we dan toch geconfronteerd worden met een allesoverheersend gevoel van liefde, van overgave aan een ander mens. Afhankelijk worden en je bloot moeten geven? Een zware opgave voor de éénentwintigste eeuwse mens. En toch!

Met haar verfilming van The dying animal van Philip Roth, geeft regiseusse Isabelle Coixet in Elegy een teder en warm beeld van die (onvermijdelijke) botsing tussen stervende zielen. Een 'vederlichte' klaagzang over wat verloren lijkt.

De tijd tikt genadeloos verder. Voor we het goed beseffen is het te laat en staan we zelf met één been in het graf. We kunnen de tijd niet meer terugdraaien. Misschien kunnen we het leven wel terug vatten.

"Er gaat een chassidisch verhaal over een man die een wandeling in het bos ging maken en verdwaalde. Hij liep urenlang rond in een poging om de weg terug naar de stad te vinden. Hij probeerde het ene pad na het andere, maar ze leidden geen van allen het bos uit. Toen kwam hij plotseling iemand anders tegen die ook door het bos zwierf. Hij riep: 'God zij dank, een ander mens! Kunt u me de weg terug naar de stad wijzen?' De ander antwoordde: 'Nee, ik ben ook verdwaald. Maar we kunnen elkaar helpen, namelijk door elkaar te vertellen welke paden we al hebben geprobeerd zonder dat ze ergens toe leiden. dat zal ons helpen om de weg te vinden die het bos uit leidt."

SPROOKJESTHEATER

Eigenlijk niet in het verlengde van een vorig bericht. Maar af en toe eens terugkeren naar de tijd van de goede (moraliserende) sprookjes, kan ook deugd doen. Ach ja, wie heeft er eigenlijk lak aan moraliserende prietpraat? Ik weet het altijd enkel en alleen die ander, niet die zelf.

En toch ook weer dit. De sprookjes van de gebroeders Grimm houden ons al te vaak een spiegel voor. (Zoals alle goede literatuur en kunst doet) Een spiegel die de armoede van onze maatschappij pijnlijk bloot legt. Een geestelijke armoede. Een gevoelsarmoede.

Schrijvers die al meer dan vijftig jaar dood zijn hebben hun eruditie bewezen. De tand des tijds heeft hen doen overleven, of onder het (terechte) stof der vergetelheid doen verdwijnen.

I am a rock...

JEUGDSENTIMENT

Af en toe overvalt het me, alsof het in mij leeft. Alsof het mij leeft...
Nine inch nails of wat te denken van de cover door Johnny Cash, een laatste testament.
Voor de een was het een hoogtepunt in zijn carrière, met enkele meesterlijke soundtracks voor films van o.a. David Lynch.

DRINGEND GEZOCHT: NIEUWE BIJBEL

Elke generatie heeft zo zijn klassiekers. Boeken waarmee iedereen lijkt te dwepen. Ooit liepen ze allemaal met hun bijbel of missaal onder de arm hip en trendy te wezen over de straten. Generaties hebben gezworen bij 'Het lijden van de jonge Werther'. Een vloedgolf van zelfmoorden uit (zelf)liefde als gevolg. De twintigste eeuw stond bol van cultboeken die een sterke invloed hadden/hebben op haar soortgenoten. 'The Catcher in the Rye', 'On the Road', 'De avonden', 'Zen and the art of Motorcycle Maintenance', 'Generation X'... Een greep uit de rijke twintigste eeuwse geschiedenis van de literatuur. Velen vonden er hun 'zin van het leven' in. De romans/schrijvers spoorden aan tot een nieuwe of andere kijk op lijf en leden.

Weinigen ervan kregen hiervoor de grootste erkenning - of wat te denken van de nobelprijs voor literatuur. Vandaag de dag springen de speculaties omtrent deze gerenommeerde uitreiking sterk in het oog. Het is bijna zover. Met als grote kanshebber Claudio Magris. Dit doet veel denken aan Claus (veel gekocht, veel besproken, lezen????).

Ergens op het lijstje prijkt eveneens de naam van een auteur die eerder in het rijtje van cultschrijvers mag opgenomen worden. Een generatie wordt beïnvloed. Mensen vinden er een (hernieuwde) kijk in. Maar zoals eerder geschreven: houd het stil... Het kan ook gewoon zijn dat ik op het verkeerde spoor aan het zoeken ben. Misschien eerder een hallucinatie.

GENESIS

Vele mensen huiveren bij het woord alleen al. Denkend aan die katholieke onderdrukking uit de vorige eeuw. Maar Genesis is tevens de titel van het laatste grote fotoproject van Sebastiao Salgado. Hiervoor ging hij op zoek naar de laatste pure plekken op aarde. Voor zover dit eigenlijk nog mogelijk is. Ethische preken over ecologie helpen niet meer. Mensen zijn er onverschillig aan geworden. Niet Salgado die, samen met zijn vrouw, dertien jaar geleden het Instituto Terra oprichtte. Hiermee willen ze het regenwoud herstellen op de plekken waar het vee van zijn vader het had vernietigd.

Niet toevallig begint hij zijn reportage op de Galapagoseilanden. Een doorn in het oog van menig evolutienegationist. Een must voor diegenen die beter weten. En als we de laatste cijfers uit het onderwijslandschap mogen geloven is dat een steeds selecter groepje aan het worden. Geen God noch evolutie. Wat dan wel?

Salgado richtte zijn blik niet op mensen - zoals in een eerder fotoproject genaamd Exodus - maar op dieren en landschap, de lucht en de aarde. "Omdat de aarde groter is dan de mens. en de mens ook maar een dier is, dat leeft tussen de andere dieren." Geen doemdenken. Een positieve boodschap: laat de mensen zien hoe mooi, hoe waardevol de aarde is, zodat iedereen denkt: dit mag nooit verloren gaan. (P)

HARMONIA MUNDI

Het overbekende en prestigieuze platenlabel 'Harmonia Mundi' viert haar vijftig jarig bestaan. En dat doen ze in stijl. Met het oog op de portefeuille van de muziekminnende wereld. Een keuze van vijftig uitvoeringen voor de prijs van vijftig euro. (Her-)ontdek de 'Mattheuspassie' van Bach (uitgevoerd door niemand minder dan Philippe Herreweghe), motetten van Dufay (Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel), 'Nuit d'été' van Berlioz (Orchestre des Champs-élysées o.l.v. Herreweghe), 'El Amor brujo' van Manuel de Falla (Josep Pons) en ga zo maar verder. Vele ronkende namen uit een roemrijk verleden. een absolute aanrader, van een van de toplabels uit de geschiedenis van de klassieke muziek. (P)

waanzin, waanzin, alles is waanzin

“Ik wil helemaal niet meer spreken met de wereld; ik wil proberen te vergeten dat ik dit ooit gedaan heb. (...) Zal ik na met de wereld ruzie gemaakt te hebben naar bed gaan. Of zal ik naar een plek vluchten waar niemand mijn taal kent noch verstaat, noch ik de hunne versta. (...) Nee, ik zal de wereld niet verlaten – ik zal mijn intrek in een gekkenhuis nemen en zien of de onpeilbare waanzin het raadsel van het leven niet wil onthullen. Wat een dwaas ben ik, waarom heb ik dit al niet veel eerder gedaan, heb ik niet al veel eerder begrepen wat het zeggen wil dat de Indianen eer bewijzen aan de waanzinnigen, en voor hen opzij gaan. Ja, het gekkenhuis in – denk je ook niet dat ze me toe zullen laten?”
S. Kierkegaard (P)